علل فراموشی
ساعت ۱٠:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/٥/۱۱   کلمات کلیدی: فراموشی

علل فراموشی

مقدمه

این روزها، فراموشی و حواسپرتی به یکی از شکایتهای شایع و عمده مردم تبدیل شده است و اگر چه این اختلال اغلب در سنین سالمندی بروز پیدا میکند اما بسیاری از افراد میانسال و جوان نیز از این مشکل گلهمند هستند و برای درمان به پزشک مراجعه میکنند. فراموشی، به طور طبیعی در تمام افراد وجود دارد و با استرس، اضطراب و درگیریهای شغلی و ذهنی ارتباط مستقیم دارد. ویژگی اساسی اختلالات حافظه یا فراموشی، ناتوانی یادگیری اطلاعات جدید یا به یادآوری اطلاعات آموخته شده قبلی یا حوادث گذشته است. زمانی به فراموشی، اختلال یا بیماری گفته میشود که این مشکل باعث ایجاد اختلال در عملکرد شغلی اجتماعی یا کارکردهای شخصی فرد شود.


علل فراموشی

فراموشی به علل مختلفی ممکن است اتفاق بیافتد. اکثر فراموشی‌های عادی روزمره مربوط به مراحل حافظه است. وجود مشکل در هر یک از مراحل، یادآوری اطلاعات را با مشکل مواجه خواهد ساخت. نظریات جدید حافظه به این مطلب تاکید دارند و فراموشی را ناشی از احتمال خطا در یک یا چند مرحله از مراحل سهگانه حافظه می‌دانند. مراحل حافظه رمزگردانی، اندوزش و بازیابی را شامل می‌شود و می‌دانیم که در مرحله رمزگردانی سپردن اطلاعات به حافظه اتفاق می‌افتد. در مرحله اندوزش نگهداری اطلاعات در حافظه و در مرحله بازیابی فراخوانی  اطلاعات از حافظه؛ خطای حافظه در هر یک از این مراحل مشکلفراموشی را به بار خواهد آورد. چنانچه خطایی در مرحله رمزگردانی یا سپردن اطلاعات به حافظه اتفاق بیافتد، در واقع به این معنی است که حافظه شرایط لازم برای رمزگردانی اطلاعات به نحو مناسب نداشته است. ممکن است کمبود توجه در حین سپردن اطلاعات به حافظه عامل این خطا باشد.

 ما زمانی که می‌خواهیم مطلبی را به حافظه خود بسپاریم، به آن توجه می‌کنیم. توجه ما رمزگردانی و سپردن آن را به حافظه امکان‌پذیر می‌سازد. ما خیلی از مطالبی را که می‌شنویم، اما به آن توجه نمی‌کنیم، فراموش می‌کنیم. به عبارتی تنها مطالبی که مورد توجه ما قرار میگیرد به حافظه سپرده میشود.

 

انواع فراموشی

فراموشی به دو نوع است : فراموشی کاذب و فراموشی حقیقی  عمدتاً فراموشی‌های کاذب به مواردی اطلاق می‌شود که خود بیمار نسبت به فراموشی‌اش آگاه است، اما اگر فراموشی حقیقی باشد، بیمار به آن آگاه نبوده و اصلاً نمی‌داند که مواردی را فراموش می‌کند. در فراموشی‌های کاذب علت بیشتر مسائل روانی، فشارهای روحی و عمدتا افسردگی است. اما در مقابل، در فراموشی‌های حقیقی بیمار اصلاً نمی‌داند که فراموشی دارد و هر چه سن بالاتر میرود درصد این فراموشی نیز بیشتر میشود.

بیتوجهی، مهمترین عامل در فراموشی مطالب

توجه، رمزگردانی و سپردن مطالب به حافظه را امکانپذیر میسازد. بنابراین ممکن است بسیاری از مطالبی را که میشنویم،  به فراموشی بسپاریم.

 مرور ذهنی، تضمین کننده دوام اطلاعات

مرور ذهنی به نیرومند شدن اطلاعات و دوام آنها در حافظه کمک میکند و باعث میشود زودتر آنها را به خاطر بیاوریم. گنجایش حافظه کوتاه مدت به طور معمول محدود است و یادگیری و اندوزش اطلاعات جدید به کم رنگ شدن یا حتی محو شدن بعضی از اطلاعات و اندوختههای قبلی منجر میشود. در مرحله بازیابی نیز عواملی نظیر هیجانها، یادآوری اطلاعات را با مشکل مواجه میکند و اضطراب جزو شایعترین عوامل در این زمینه به شمار میرود.

 اضطراب و مشکل در یادآوری مطالب

در موارد خاص نظیر ایام امتحانات با آن که مرحله ثبت و اندوزش به خوبی انجام شده است اما به علت سطح بالای اضطراب، فرد برای یادآوری مطالب با مشکل مواجه میشود. متخصصان اعصاب و روان، مشکلات خلقی نظیر افسردگی را از علل شایع مشکلات حافظه یا فراموشی در سنین جوانی و میانسالی عنوان میکنند و میگویند: درصد بالایی از افرادی که برای بررسی فراموشی و حواسپرتی به روانپزشکان مراجعه میکنند به افسردگی و گاهی اضطراب، همزمان با افسردگی مبتلا هستند. در افسردگی، علاوه بر خلق غمگین، خستگی مزمن، اختلالات خواب، تحریکپذیری، ناامیدی و مشکلات جنسی، فراموشی به شکل بارزی خودنمایی میکند.

 اختلال خواب، عاملی دیگر در بروز فراموشی

مسئلهای که کمتر به آن توجه میشود. خواب در واقع مهمترین عامل تنظیم و هماهنگ کننده قسمتهای مختلف مغز است که اگر به هر علتی کیفیت یا کمیت آن دستخوش بینظمی یا تغییر شود، وضعیت شناختی فرد را به نقص و کاستی دچار میکند. افرادی که درگیر تنشهای خانوادگی یا شغلی هستند و از طرفی کیفیت خواب مناسبی ندارند به دلیل خستگی ذهن در یادآوری اطلاعات با مشکل مواجه هستند.

 تأثیر پر خوابی بر کیفیت حافظه

پرخوابی نیز در طولانی مدت باعث افسردگی، اضطراب و کاهش تمرکز و توجه در فرد میشود که بر کیفیت حافظه تأثیر میگذارد. افراد پرخواب، گاهی اوقات به کنارهگیری و انزوا تمایل پیدا میکنند و به طور معمول به موفقیتهای شغلی یا تحصیلی که دیگران به آن دست مییابند، نایل نمیشوند.

 تأثیر تغذیه در پیشگیری و درمان فراموشی

تغذیه مناسب در پیشگیری و درمان اختلال حافظه یا فراموشی مؤثر است تغذیه سالم و گنجاندن دانههای روغنی نظیر کنجد، بادام و گردو در سبد غذایی خانواده و پرهیز از مصرف غذاهای پرچرب در پیشگیری و درمان اختلالات حافظه موثر است.

 عوامل مؤثر در فراموشی

1- گذشت زمان: استفاده نکردن و به کار نبردن مطالب آموخته شده و تکرار نکردن آنها، به طور قابل ملاحظهای میزان حضور ذهن و یادآوری را کاهش میدهد. گذشت زمان مهمترین عامل فراموشی است.

2- یادگیری ضعیف:اگر به جای فهمیدن مطالب آنها را حفظ کنیم و در همان بار نخست، مطالعه ما دقیق و عمیق نباشد، به سرعت آنها را فراموش خواهیم کرد.

-3  تداخل مطالعه:هر مطلبی که یاد میگیریم، در به خاطر سپردن مطالب بعدی که میآموزیم موثر است. البته عکس این امر نیز صادق است و گاهی مطالب جدید میتواند مانع جاشدن مطالب قبلی در حافظه شود. این موضوع وقتی روی میدهد که بین مطالعهی دو موضوع، فاصلهی زمانی مناسبی وجود نداشته باشد و یا دو موضوع شبیه به هم باشند.

4- داشتن علاقه: آدمی آنچه را که دوست دارد، زودتر به خاطر میسپارد و زودتر هم به خاطر میآورد. علاقه نداشتن به یک موضوع فراموشی را تسریع میکند.

5- فشرده خوانی:مطالبی که بدون وقفه و بدون استراحت یا به عبارتی فشرده میخوانیم، زودتر فراموش میشوند . به همین دلیل اطلاعاتی که یک شبه در ذهن جای میگیرد، یک دفعه یک شبه هم از بین میرود.

6- تغییر محیط:بسیاری از داوطلبان شکایت میکنند که وقتی در خانه از خودمان امتحان میگیریم، بهتر عمل میکنیم، ولی در جلسات رسمی آزمونها حضور ذهن خوبی نداریم. برای این دسته از افراد تغییر محیط ممکن است باعث فراموشی شود.

«گاهی فراموشی به دلیل عدم ادراکات حسی است، که درمان تخصصی دارد.»

 

 

منابع

www.guinness.ir/types-causes -amnesia            .1

www.khorasannews.com/News.aspx                 .2